10 jaar na de aanslagen van Parijs – OCAD blikt terug

12/11/2025, Brussel – Op 13 november 2015 werd Frankrijk opgeschrikt door verschillende gecoördineerde aanslagen in Parijs, waarbij 132 doden en honderden gewonden vielen. Deze aanvallen hebben Europa diep getroffen en vormden een keerpunt in de strijd tegen het terrorisme. Tien jaar later wil het OCAD de slachtoffers herdenken en zijn inzet in de strijd tegen het terrorisme herbevestigen. Het OCAD blijft het algemene dreigingsniveau voor België op niveau 3 (‘ernstig’) handhaven, maar de aard van het gevaar is ingrijpend veranderd. De evolutie van de dreiging vereist een voortdurende aanpassing van onze aanpak, gebaseerd op verhoogde waakzaamheid, versterkte coördinatie en intensieve internationale samenwerking.

Een dreiging die diffuser, hybride en transnationaal is geworden

Sinds 2015 is het landschap van de terroristische en extremistische dreiging ingrijpend veranderd. Ook al bestuurt de terroristische organisatie Islamitische Staat geen grote gebieden meer, haar ideologie wordt online nog steeds actief verspreid en inspireert nieuwe actoren. Al Qaeda en de regionale takken ervan blijven ook vectoren van radicalisering en geweld. Het rechts-extremisme, onder andere in zijn transnationale en digitale vormen, heeft zich gevestigd als een aanhoudende dreiging, terwijl het links-extremisme een hogere activiteitsgraad vertoont. Tegelijkertijd doken nieuwe profielen op: ‘lone actors’, jongeren die online radicaliseren, hybride bewegingen die elementen van rechts-extremisme, islamisme, complotdenken of nihilisme bevatten.

Radicalisering gebeurt tegenwoordig vaak online, op een individuele, sluipende en snelle manier. Internationale conflicten – Gaza, Syrië, Oekraïne – werken als emotionele en politieke katalysatoren, die haatdragende en slachtoffernarratieven voeden. Deze narratieven worden uitgedragen en opgeklopt door individuen of groepen die het overgaan tot geweld expliciet of heimelijk willen aanmoedigen, legitimeren of faciliteren.

“De dreiging is complexer geworden, gefragmenteerder en moeilijker te vatten”, benadrukt Gert Vercauteren, directeur van het OCAD. “We worden geconfronteerd met – vaak jonge – hybrideprofielen die niet meer in de klassieke typologieën onder te brengen zijn. De radicalisering wordt gevoed door frustraties, identiteitscrisissen en transnationale verhalen. De uitdaging bestaat niet langer alleen uit het opsporen van een organisatie en haar aanhangers, maar ook uit het ontcijferen van motieven die een vermenging zijn van ideologie, persoonlijk onbehagen en online invloed.”

Deze evolutie bemoeilijkt het opsporen. De zwakke signalen zijn discreter, de motivaties vager, het overgaan tot actie opportunistischer. Terrorisme is ‘low cost’ geworden, toegankelijk voor elk geradicaliseerd individu, met eenvoudige middelen, maar met mogelijk ernstige gevolgen.

Een ingrijpend hervormde Belgische veiligheidsarchitectuur

Om aan deze evolutie het hoofd te bieden, paste België zijn aanpak aan. Het Actieplan Radicalisme evolueerde naar de Strategie T.E.R. (Terrorisme – Extremisme – Radicalisering), een multidisciplinaire benadering die niet alleen het federale, het regionale en het lokale niveau mobiliseert, maar ook de justitiële, politionele en sociopreventieve actoren.

De aanpak is gebaseerd op risicobeheersing, gestructureerd rond het centraliseren van informatie, analyse en coördinatie binnen een gemeenschappelijke gegevensbank. De Nationale Taskforce, die deze structuur in haar geheel aanstuurt, en de thematische werkgroepen, geven vorm aan deze centralisering. De operationele opvolging gebeurt vervolgens lokaal via de Lokale Taskforces (LTF’s), belast met het veiligheidsluik, en de Lokale Integrale Veiligheidscellen (LIVC’s-R), verantwoordelijk voor het sociopreventieve luik.

Samen met de partnerdiensten van de Strategie T.E.R. vormt het OCAD de spil van deze aanpak.

“Sinds de terreuraanslagen met IS-signatuur in Europa vanaf 2014 hebben de diensten veel geleerd, vooral om over het muurtje te kijken en samen te werken”, legt Gert Vercauteren uit. “Deze samenwerking is nu gestructureerd in lokale en nationale platformen, met aangepaste middelen om informatie te delen en gecoördineerd te werken. Er zijn nog steeds veel uitdagingen, maar er werd al goede vooruitgang geboekt.”

Dankzij de strategie kunnen ook de psychosociale dimensies beter worden opgenomen in de risicotaxatie, vooral voor geradicaliseerde jongeren of voor hybride profielen. Ze bevordert een geïndividualiseerde benadering, gericht op preventie, re-integratie en het versterken van de sociale cohesie.

Een nauwe en strategische Frans-Belgische samenwerking

In deze context is internationale samenwerking essentieel. Het OCAD onderhoudt nauwe banden met zijn Europese homologe diensten, in het bijzonder met de UCLAT, zijn natuurlijke partner in Frankrijk. Ze wisselen in de strijd tegen het terrorisme regelmatig kennis, goede praktijken en analyses uit.

“De samenwerking met de UCLAT is sterk en kostbaar”, bevestigt Gert Vercauteren. “Ze is gebaseerd op vertrouwen, het delen van expertise en een gemeenschappelijke visie op de uitdagingen. Deze uitwisselingen tussen onze beide diensten maken het ons mogelijk om de opkomende tendensen op te volgen en onze gezamenlijke capaciteit om op dreigingen te anticiperen te versterken.”

Deze samenwerking is in de loop van de jaren sterker geworden, en benadrukt de noodzaak tot transnationale coördinatie in een context waar dreigingen nationale grenzen overstijgen.

Tien jaar na Parijs is de dreiging niet verdwenen. Ze is van vorm veranderd. Dankzij een aangepaste strategie, versterkte coördinatie en nauwe internationale samenwerking is België beter gewapend om hiermee om te gaan. In zijn hoedanigheid van ‘fusion centre’ draagt het OCAD actief bij aan deze collectieve waakzaamheid.