Opkomst van nihilistisch extremisme: “Dit online fenomeen vraagt waakzaamheid”

20/08/2026, Brussel – Het Coördinatieorgaan voor de dreigingsanalyse (OCAD) vraagt aandacht voor het fenomeen van het nihilistisch extremisme, een relatief nieuw fenomeen dat zich voornamelijk online ontwikkelt. Het viseert kwetsbare kinderen, jongeren en jongvolwassenen. Het OCAD publiceert hierover een sensibiliseringsbrochure gericht aan professionals uit het onderwijs, het jeugdwerk, de welzijnssector en de (geestelijke) gezondheidszorg.

Nihilistisch extremisme onderscheidt zich van klassieke vormen van extremisme doordat het niet vertrekt van een utopische toekomstvisie met politieke, religieuze of maatschappelijke doelen. Centraal staat een dystopisch wereldbeeld van chaos, ontwrichting en geweld. Aanhangers verwerpen bestaande normen en waarden en verheerlijken destructief gedrag, vaak binnen besloten online netwerken.

Via onder andere sociale media, gamingplatformen en online zelfhulpgroepen worden voornamelijk kwetsbare kinderen, adolescenten en (jong)volwassenen benaderd en vervolgens doorgestuurd naar meer versleutelde communicatiekanalen. Daar worden ze gemanipuleerd en onder druk gezet om zichzelf of anderen schade toe te brengen. De grens tussen slachtoffer- en daderschap vervaagt daarbij geregeld.

Niettegenstaande nihilistisch extremisme zich voornamelijk online afspeelt, worden uitingen of gevolgen ervan in de reële wereld soms zichtbaar door bijvoorbeeld seksueel of algemeen geweld gericht naar zichzelf (zelfverwonding, zelfdoding), naar anderen of dieren. “In het buitenland heeft er al geweld bij scholen plaatsgevonden die gelinkt worden aan deze scène” benadrukt Gert Vercauteren, directeur van het OCAD. De eerste signalen werden voornamelijk in de Verenigde Staten waargenomen, waar hun veiligheidsdiensten de voorbije jaren een voortrekkersrol speelden in het detecteren en analyseren van deze nieuwe dreiging.

Aangezien online contacten de landsgrenzen overstijgen, kunnen dader en slachtoffer zich letterlijk aan de andere kant van de wereld bevinden. Dit maakt internationale samenwerking onontbeerlijk in de aanpak ervan.  De grensoverschrijdende aard van deze netwerken maakt dat elk land hiermee kan worden geconfronteerd. Ook in België en andere landen binnen de Europese Unie zijn individuen bekend die lid zijn van dergelijke netwerken of hiervan het slachtoffer geworden zijn. De veiligheidsdiensten zijn waakzaam en volgen dit fenomeen op binnen de structuren van de strategie T.E.R.

Beperkt fenomeen met mogelijke onderdetectie

Volgens de meest recente cijfers (juni 2026) van het OCAD staan in totaal 528 individuen onder volledig statuut in de Gemeenschappelijke Gegevensbank inzake Terrorisme, Extremisme en Radicalisering (GGB T.E.R.).

De grootste groep bestaat uit 446 islamitische extremisten. Daarnaast worden ook prioritair opgevolgd: 47 rechts-extremisten, 11 links-extremisten, 10 personen gelinkt aan anti establishment extremisme en 6 nihilistische extremisten. De overige entiteiten worden opgevolgd in het kader van diverse dreigingen die voortkomen uit specifieke maatschappelijke thema’s zoals staatsterrorisme, de incelproblematiek of een buitenlandse context.

“Nihilistisch extremisme blijft vandaag vooralsnog een beperkt fenomeen in vergelijking met andere vormen van extremisme. Toch vraagt het bijzondere aandacht omdat we rekening houden met een mogelijke onderdetectie”, zegt Gert Vercauteren.

“Het fenomeen treft vooral jonge, kwetsbare personen, ontstaat online en kent geen grenzen: wat vandaag elders gebeurt, kan morgen hier gevolgen hebben.” licht Vercauteren toe. “Daarom investeren we in kennisopbouw, sensibilisering en een nauwe samenwerking met nationale en internationale partners.”

OCAD benadrukt dat de aanpak van nihilistisch extremisme meer vereist dan een louter veiligheidsgerichte benadering. “Om jongeren te beschermen tegen manipulatie en radicalisering zijn preventie, sensibilisering, digitale weerbaarheid en samenwerking tussen digitale platformen, onderwijsinstellingen, hulpverlening en lokale besturen noodzakelijk. Dat gebeurt het best via een opvolging door de lokale integrale veiligheidscellen inzake radicalisering (LIVC R) zegt Gert Vercauteren. “Op lokaal niveau staan ze in voor vroegdetectie, preventie en opvolging. Het aanspreekpunt is de Information Officer (IO), hun rol is niet alleen veiligheids- maar ook preventiegeoriënteerd.”

De uitwisseling van informatie, analyses en goede praktijken tussen psychosociale-preventieve en veiligheidsdiensten draagt bij tot een beter inzicht in het fenomeen en een meer doeltreffende detectie en opvolging. Door vroegtijdige detectie kan sneller psychosociaal-preventief worden ingegrepen, waardoor veiligheidsproblemen vaak worden vermeden.

Met de nieuwe brochure wil het OCAD professionals helpen om signalen sneller te herkennen en gepast te reageren wanneer er bezorgdheden zijn over mogelijke betrokkenheid bij nihilistisch extremisme. De brochure bevat een toelichting van het fenomeen, mogelijke waarschuwingssignalen en aanbevelingen voor verdere opvolging.

Meer informatie

Raadpleeg hier de brochure Nihilistisch Extremisme: “Wat is het, wat zijn de signalen en wat te doen bij bezorgdheden?”.