20 jaar OCAD: verbinden, analyseren en vooruitkijken

Twintig jaar geleden werd het Coördinatieorgaan voor de Dreigingsanalyse (OCAD) opgericht met een duidelijke ambitie: informatie rond terrorisme en extremisme samenbrengen, verbanden leggen en bijdragen aan een beter begrip van dreigingen voor België. Wat begon als een organisatie die dreigingsinformatie centraliseerde, groeide uit tot een verbindende schakel tussen veiligheids-, bestuurs- en preventieactoren.

Ontstaan uit de nood aan samenwerking

Om de rol van het OCAD vandaag te begrijpen, moeten we terugkeren naar de context waarin het ontstond. België werd al sinds de jaren tachtig geconfronteerd met terroristisch geweld en extremistische dreigingen. Die gebeurtenissen leidden in 1984 tot de oprichting van de Antiterroristische Gemengde Groep (AGG). De AGG bracht verschillende veiligheidsdiensten samen en speelde een belangrijke rol in de coördinatie van informatie en expertise.

Naarmate dreigingen internationaler en complexer werden, groeide de behoefte aan een sterker wettelijk kader voor samenwerking en informatiedeling. Met de oprichting van het OCAD werden die samenwerking en informatie-uitwisseling structureel verankerd. Zo kon informatie uit verschillende bronnen worden samengebracht tot één onafhankelijk en geïntegreerd dreigingsbeeld.

“De oprichting van het OCAD was het antwoord op het besef dat geen enkele dienst afzonderlijk over het volledige dreigingsbeeld beschikte. Vandaag lijkt samenwerking vanzelfsprekend, maar dat was twintig jaar geleden allesbehalve het geval. Toch volstaat informatie delen alleen niet. De echte meerwaarde ontstaat wanneer informatie en expertise van verschillende partners worden vertaald naar geïntegreerde dreigingsevaluaties en -analyses.”  – Gert Vercauteren

Meer dan informatie verzamelen

Dat geïntegreerde dreigingsbeeld vormt vandaag nog steeds de kern van de opdracht van het OCAD. Door alle informaties te bundelen en om te zetten in concrete evaluaties en strategische analyses ondersteunt het beleidsmakers en operationele diensten bij het nemen van weloverwogen beslissingen om de geïdentificeerde dreigingen te counteren.

Het OCAD vervult vandaag een centrale rol als kennis- en expertisecentrum dat zowel de beleidsmakers als eerstelijnswerkers informeert en alerteert.

De visie op veiligheid veranderde in de voorbije twee decennia. Waar de focus vroeger vooral lag op het detecteren van dreigingen en het nemen van repressieve maatregelen, groeide geleidelijk het inzicht dat de aanpak van terrorisme en extremisme een maatschappelijk probleem is, dat de veiligheidsdiensten niet alleen kunnen oplossen.

“Met andere woorden, we moesten veiligheid, preventie en re-integratie met elkaar verbinden. Die aanpak zou zorgen voor heel wat extra verantwoordelijkheden voor het OCAD. We kregen een volwaardige nationale Strategie T.E.R., die door het OCAD gecoördineerd wordt. De strategie brengt verschillende partners samen rond één geïntegreerde, persoonsgerichte aanpak waarin preventie, opvolging en veiligheidsmaatregelen elkaar versterken.” – Gert Vercauteren

Ook de Gemeenschappelijke Gegevensbank T.E.R. past binnen die evolutie. Vandaag delen 17 partnerdiensten er informatie over personen en organisaties die prioritair binnen ons kader worden opgevolgd. Naast de uitwisseling van gegevens ondersteunt de gegevensbank ook een gezamenlijke opvolging en risico-evaluatie, waardoor betrokken partners sneller en beter geïnformeerd kunnen handelen. Op deze manier wordt voor elke persoon in de gegevensbank een individuele dreigingsanalyse opgesteld en een opvolging op maat uitgewerkt. Als operationeel beheerder speelt het OCAD hierin een centrale rol.

Een van de grootste verwezenlijkingen is dat de samenwerking sterker dan ooit verankerd is over alle beleidsniveaus heen. Veiligheidsdiensten, het openbaar ministerie, overheden, lokale actoren en preventiepartners werken steeds nauwer samen rond een gedeeld begrip van risico’s en dreigingen. Het OCAD brengt daarbij informatie, expertise en mensen samen en helpt verbanden leggen tussen signalen, fenomenen en actoren. Precies daarin schuilt al twintig jaar de essentie van zijn opdracht: connecting the dots.

Een dreigingsbeeld in voortdurende verandering

Terwijl de samenwerking en aanpak evolueerden, veranderde ook het dreigingslandschap zelf. Waar lange tijd de aandacht vooral uitging naar jihadistische dreigingen, , wordt België vandaag geconfronteerd met een veel breder spectrum aan uitdagingen. Gewelddadig extremisme uit andere hoeken, online radicalisering,  nieuwe fenomenen als nihilistisch extremisme maken deel uit van een steeds complexere realiteit. Daar bovenop komen nog de dreigingen die gelinkt zijn aan een buitenlandse context en die we de afgelopen jaren sterk zagen toenemen.

“Ook de aard van dreigingen veranderde. Veiligheidsuitdagingen laten zich vandaag minder gemakkelijk afbakenen dan vroeger. Jongeren radicaliseren sneller, minder diepgaand, en laten zich inspireren door gewelddadige voorbeelden uit diverse scènes tegelijkertijd. Soms is de ideologische laag erg dun geworden. Zorgwekkend is dat we ook opmerkelijk meer minderjarigen zien opduiken in onze dossiers. Vaak spelen psychische problematieken een belangrijke rol in het radicaliseringsproces.”  – Gert Vercauteren

Net daarom blijft de rol van het OCAD vandaag zo relevant. In een wereld waarin dreigingen zich sneller ontwikkelen en verschillende vormen aannemen, blijft de nood bestaan aan een organisatie die informatie samenbrengt, verbanden legt en ontwikkelingen in hun bredere context plaatst. Niet alleen om te begrijpen wat er vandaag gebeurt, maar ook om te anticiperen op wat morgen relevant kan worden.

Klaar voor de toekomst

De voorbije jaren hebben aangetoond dat veiligheid meer dan ooit een gedeelde verantwoordelijkheid is. Dreigingen veranderen, technologie evolueert en maatschappelijke ontwikkelingen volgen elkaar steeds sneller op. Wat niet verandert, is het belang van samenwerking en een gedeeld begrip van de uitdagingen waarmee we worden geconfronteerd.

Met die overtuiging blijft het OCAD bouwen aan wat sinds de oprichting de essentie van zijn opdracht vormt: mensen, informatie en expertise samenbrengen om bij te dragen aan de veiligheid van onze samenleving. Door verbanden te leggen tussen signalen, fenomenen en partners helpt het OCAD niet alleen om dreigingen van vandaag te begrijpen, maar ook om voorbereid te zijn op de uitdagingen van morgen.

Connecting the dots. Al twintig jaar.

Ter gelegenheid van het twintigjarig bestaan was directeur Gert Vercauteren te gast in De Ochtend en La Première. Hij blikte terug op de evolutie van het OCAD, de inzichten die de organisatie de voorbije twintig jaar heeft verworven en de veranderingen in het dreigingslandschap.
Beluister hier de interviews van De Ochtend en La Première.